સ્પોર્ટ્સ માર્કેટિંગમાં ભારતનું વધતું જતું કદઃ અમેરિકા-જર્મનીને પાછળ છોડી દેશે

ભારત હવે સ્પોર્ટ્સ સ્પોન્સરશિપ અને ઇવેન્ટ મીડિયા પરના ખર્ચમાં અમેરિકા અને જર્મની જેવા બજારને પાછળ રાખી દેતુ જોવા મળ્યું છે. ભારતમાં સર્વે કરાયેલા 94 ટકા માર્કેટર્સ આગામી 12 થી 24 મહિનામાં સ્પોન્સરશિપ અને ઇવેન્ટ મીડિયા પર ખર્ચમાં વધારો થવાની અપેક્ષા રાખે છે, જે ઓડિયન્સ રેટિંગ કરતી કંપની નીલ્સન દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલા છ બજારોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણ છે.

કંપનીના 2026 વાર્ષિક માર્કેટિંગ રિપોર્ટમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે 61 ટકા ભારતીય માર્કેટર્સે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને જર્મનીમાં તેમના સમકક્ષો કરતાં રમતગમત સ્પોન્સરશિપને નવા પ્રેક્ષકો અને બજારો માટે પરીક્ષણ સ્થળ તરીકે જોયું હતું. આ તારણો માર્કેટિંગ વ્યૂહરચનામાં લાઇવ ઇવેન્ટ્સ અને સ્પોર્ટ્સ પ્રોપર્ટીઝના મહત્વ તરફ નિર્દેશ કરે છે, કારણ કે બ્રાન્ડ્સ વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર ગ્રાહકો સુધી પહોંચવાના માર્ગો શોધે છે.

સર્વેમાં 1,200 માર્કેટર્સને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ભારત, યુએસ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ઇટાલી, ફ્રાન્સ અને જર્મનીમાંથી 200 જેટલા માર્કેટર્સ હતા. નીલ્સનના ખર્ચના તારણમાં સ્પોન્સરશિપ અને ઇવેન્ટ મીડિયાને વધુ વ્યાપક રીતે આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં રમતગમત અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. તે માર્કેટર્સની અપેક્ષાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને પ્રસ્તાવિત ખર્ચનો કેટલો ભાગ ફક્ત રમતગમત તરફ જશે તે સ્પષ્ટ કરતું નથી.

ઇવેન્ટ ખર્ચની અપેક્ષાઓમાં ભારત આગળ

ભારતીય માર્કેટર્સનું પ્રમાણ યુએસ કરતા 19 ટકા વધુ હતું, જ્યાં આ આંકડો 75 ટકા હતો. ઇટાલીમાં, 67 ટકા માર્કેટર્સે વધારાની અપેક્ષા રાખી હતી. નીલ્સને જણાવ્યું હતું કે અભ્યાસમાં કોઈ પણ ચેનલે સ્પોન્સરશિપ અને ઇવેન્ટ મીડિયા કરતા બજેટમાં વધુ અંદાજિત વધારો દર્શાવ્યો નથી, યુએસમાં, 28 ટકા માર્કેટર્સે શ્રેણી પર તેમના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની અપેક્ષા રાખી હતી, જ્યારે 2 ટકાએ ઓછો ખર્ચ કરવાની યોજના બનાવી હતી.

સર્વેમાં યુએસમાં બજેટના કદ પ્રમાણે પણ તફાવત દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. $50 મિલિયનથી $100 મિલિયનના બજેટનું સંચાલન કરતા માર્કેટર્સમાં 91 ટકા ઇવેન્ટ સ્પોન્સરશિપ ખર્ચમાં વધારો કરવાની અપેક્ષા રાખે છે. $10 મિલિયનથી $50 મિલિયનનું સંચાલન કરતા માર્કેટર્સ માટે આ આંકડો 71 ટકા અને $1 મિલિયનથી $10 મિલિયન જૂથ માટે 62 ટકા હતો.

અહેવાલમાં ભારત માટે બજેટના કદ પ્રમાણે તુલનાત્મક ભંગાણ આપવામાં આવ્યું નથી. નવા પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચવા માટે રમતગમત પ્રાયોજકતા (Sports Sponsorship) એક માર્ગ તરીકે સર્વેક્ષણ કરાયેલા બજારોમાં ભારત અગ્રેસર રહ્યું છે, જ્યાં રમતગમત પ્રાયોજકતાને નવા પ્રેક્ષકો અને બજારોને ચકાસવાના એક માધ્યમ તરીકે જોવામાં આવે છે. ભારતમાં 61 ટકા માર્કેટર્સે આ અભિગમ અપનાવ્યો છે, જ્યારે અમેરિકામાં આ આંકડો 54 ટકા અને જર્મનીમાં 32 ટકા છે.

અમેરિકાના તારણો એ બાબતનો વધુ સંકેત આપે છે કે માર્કેટર્સ રમતગમત ભાગીદારીમાંથી શું અપેક્ષા રાખે છે. અમેરિકાના 66 ટકા માર્કેટર્સે રમતગમતમાં રોકાણ કરવા પાછળનું કારણ 'ચોક્કસ ચાહક વર્ગો સુધી પહોંચવું' દર્શાવ્યું છે, જ્યારે 59 ટકા માર્કેટર્સે 'બ્રાન્ડ જાગૃતિ (Brand Awareness) વધારવા'ને મહત્વનું કારણ ગણાવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાના માત્ર આઠ ટકા માર્કેટર્સે જણાવ્યું હતું કે રમતગમત હાલમાં તેમની પ્રાથમિકતા નથી. ભારતના સંદર્ભમાં આ માપદંડો માટેના સમાન આંકડા અહેવાલમાં આપવામાં આવ્યા નથી.

ભારતનું રમતગમત સ્પોન્સરશિપ માર્કેટ

નીલ્સન (Nielsen) ના તારણો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે WPP મીડિયાના એક અલગ અહેવાલમાં ભારતની સ્પોર્ટ્સ ઇકોનોમીનું મૂલ્ય (જેમાં મીડિયા ખર્ચ, પ્રાયોજકતા અને સેલિબ્રિટી એન્ડોર્સમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે) વર્ષ 2026માં ₹18,865 કરોડ રહેવાનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં 13.4 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.

WPP મીડિયાના 'સ્પોર્ટિંગ નેશન' (Sporting Nation) અહેવાલ મુજબ, સ્પોર્ટ્સ સ્પોન્સરશિપ પાછળનો ખર્ચ ₹7,943 કરોડ રહ્યો છે, જે વાર્ષિક ધોરણે સાત ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. કુલ સ્પોન્સરશિપ ખર્ચમાં ક્રિકેટનો હિસ્સો 81 ટકા છે. WPP મીડિયાના આંકડા વર્ષ 2025ના ખર્ચને દર્શાવે છે. તેની સરખામણીમાં, નીલ્સનનો સર્વેક્ષણ માર્કેટર્સની ભવિષ્યના ખર્ચ અંગેની અપેક્ષાઓને આવરી લે છે, જે વ્યાપક સ્પોન્સરશિપ અને ઇવેન્ટ મીડિયા શ્રેણી સાથે સંબંધિત છે.

'ક્રિએટર કન્ટેન્ટ' (Creator Content) ને મળતી લોકપ્રિયતા

નીલ્સનના અહેવાલમાં એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે ભારતના 81 ટકા માર્કેટર્સ 'ઇન્ફ્લુએન્સર' અને 'ક્રિએટર કન્ટેન્ટ'ને ખૂબ જ અથવા અત્યંત અસરકારક માને છે, જ્યારે અમેરિકામાં આ આંકડો 54 ટકા છે. નીલ્સનના જણાવ્યા અનુસાર, તપાસવામાં આવેલા વિવિધ માધ્યમોમાં આ બંને બજારો વચ્ચે 27 ટકા પોઈન્ટનો તફાવત જોવા મળ્યો છે, જે સૌથી મોટો તફાવત છે.

આ તારણ સમગ્ર માર્કેટિંગ ક્ષેત્રે 'ક્રિએટર કન્ટેન્ટ'ને આવરી લે છે અને તે માત્ર રમતગમત સાથે સંકળાયેલા ક્રિએટર્સ કે ખેલાડીઓ પૂરતું સીમિત નથી. જોકે, ભારતના રમતગમત વ્યવસાયમાં ખેલાડીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી બ્રાન્ડ એન્ડોર્સમેન્ટ (જાહેરાત સમર્થન) એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની રહી છે: WPP મીડિયાના અંદાજ મુજબ, 2026માં આ પ્રકારનો ખર્ચ ₹1,350 કરોડ થવાની શક્યતા છે, જેમાં કુલ ખર્ચના 87 ટકા હિસ્સો માત્ર ક્રિકેટનો છે.

વિવિધ પ્લેટફોર્મ્સ પર વળતરની સમીક્ષા

સ્પોન્સરશિપ (પ્રાયોજકતા) અને ઇવેન્ટ મીડિયા પ્રત્યે ભારે ઉત્સાહ હોવા છતાં, ભારતના અડધાથી ઓછા માર્કેટર્સે જણાવ્યું હતું કે તેઓ પરંપરાગત અને ડિજિટલ મીડિયા પરના રોકાણના વળતરને સંયુક્ત રીતે માપે છે. ભારતમાં આ આંકડો 42 ટકા હતો, જ્યારે અમેરિકામાં 48 ટકા અને ઇટાલીમાં 53 ટકા હતો. નીલ્સનના જણાવ્યા અનુસાર, અભ્યાસમાં સામેલ બજારોમાં ભારતનું પરિણામ સૌથી ઓછું રહ્યું છે.

 
કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે, મીડિયાનું મૂલ્યાંકન અલગ-અલગ પદ્ધતિઓથી કરવાને કારણે વિવિધ ચેનલો વચ્ચે કામગીરીની તુલના કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આ ઉપરાંત, એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે અમેરિકાના 8 ટકા માર્કેટર્સ સ્પોન્સરશિપ, ઇન્ફ્લુએન્સર અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ પાછળ કરેલા ખર્ચ પર મળતા વળતરને માપતા નથી. અહેવાલમાં ભારત માટે આ અંગેનો આંકડો આપવામાં આવ્યો નથી.